Wat is zen

Tijd voor bezinning, jezelf centraal stellen en spiritualiteit. Het zijn onderwerpen die je vandaag de dag veel hoort. Na het jachtige leven van de laatste decennia zijn we allemaal toe aan rust en nemen we massaal gas terug. Meditatie is een hulpmiddel daarbij. Er zijn verschillende soorten meditatie. Zen is een vorm van boeddhisme die meditatie ziet als middel tot verlichting.


Het zenboeddhisme komt oorspronkelijk uit India, maar kwam tot grote bloei in China in de 5e eeuw. Tegenwoordig is het echter Japan, die als centrum wordt gezien voor het zenboeddhisme. Het zenboeddhisme kent een eigen vorm van meditatie, genaamd za-zen. Het is een meditatievorm die waarde hecht aan beheersing, wijsheid en humor.

Het is lastig om zen goed te omschrijven. De meditatie is belangrijk en ook de koan. Dit is een raadsel waar de student niet uitkomt met logica maar met inzicht. Het bestaat uit waarnemen zonder (voor)oordeel. Inzicht brengt satori, een ultieme zenervaring die pas na jaren van training doorbreekt en de puzzelstukjes op zijn plaats doet vallen.

Zen ziet verlichting echter niet als doel. Je mag er niet naar zoeken. Het moet je overkomen. Je bereikt het als alle tegenstellingen zijn verdwenen. Verlichting bestaat uit spiritueel inzicht. Het doel kan niet doelloos zijn. Een zenmeester spreekt vaak in paradoxen (ogenschijnlijke tegenstrijdigheden).

Kenmerkend voor het zenboeddhisme is ook een bepaalde manier van meditatief lopen, kinhin. Hierbij loopt de leider-monnik voorop met een gong, gevolgd door andere monniken of zenboeddhisten. Zelfspot hoort bij zen want ijdelheid of de illusie dat je iets bereikt hebt is niet bepaald zen.